Tarihi Gelişim
Osmanlılarda ilk mali teşkilat I. Murat (1359-1389) zamanında kurulmuştur. Fatih Sultan Mehmet ve Kanuni Sultan Süleyman zamanında imparatorluğun hem gelirlerinde, hem giderlerindeki önemli artış nedeniyle bu yapı geliştirilmiştir. 1838 yılına kadar Osmanlılarda tam anlamıyla bir Maliye Bakanlığı yoktur.
Devlet teşkilatı içinde resmen bir Maliye Nezareti 1838 yılında kurulmuştur. Bu nezaretin yapısı her biri bir “Reis” in başkanlığında “Daire”lerden oluşmaktadır. Bu daireler içinde Baş Vergisi veya Haraç Dairesi, “Avarız” ve “Bedeli Nuzil” denilen ve kentlerden mahalleler itibariyle alınan resimlerle ilgili dairedir. Bir anlamda bugünkü Gelir İdaresi Başkanlığı’nın görevlerinin bu daire tarafından yürütüldüğü anlaşılmaktadır.
1838 yılında Avarız ve Bedel-i Nuzil Dairesi olarak kurulan bu gelir idaresi, 1936’da Varidat Umum Müdürlüğüne dönüşmüştür. 1942 yılında yapılan değişiklikle Varidat Umum Müdürlüğü kaldırılmış ve Vasıtasız Vergiler ile Vasıtalı Vergiler Umum Müdürlükleri kurulmuştur.
1946 yılında Vasıtasız Vergiler ile Vasıtalı Vergiler Umum Müdürlükleri de kaldırılmış ve Gelirler Genel Müdürlüğü oluşturulmuştur.
2005 yılında ise 5345 sayılı Kanunla gerçekleştirilen yeniden yapılanma sonucunda Gelirler Genel Müdürlüğü, Maliye Bakanlığına bağlı Gelir İdaresi Başkanlığına dönüştürülmüştür.
11/02/2017 tarihli ve 29976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6771 sayılı Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yapılan değişiklik neticesinde “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine” geçilmesiyle birlikte, bu Sisteme uyum sağlamak amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat yapıları Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile yeniden düzenlenmiştir.
Bu kapsamda Bakanlığımız teşkilat yapısı 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden düzenlenmiş ve Bakanlığımızın adı da Hazine ve Maliye Bakanlığı olarak değiştirilmiştir.
09/07/2018 tarihli ve 30473 sayılı mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 5345 sayılı Kanunun adı “Gelir İdaresi Başkanlığı İle İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun” olarak değiştirilerek bazı maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlıkların Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Başkanlığımız teşkilat yapısı yeniden düzenlenmiştir.
Ayrıca 03/07/2024 tarihli ve 32591 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 161 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 1 ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde değişiklikler yapılmıştır.
Gelir İdaresi Başkanlığı, Devlet gelirleri politikasının belirlenmesi ile gelir tahminlerine ilişkin çalışmaları yapmak ve gelir politikasını adalet ve tarafsızlık içinde uygulamak; vergi ve diğer gelirleri en az maliyetle toplamak; mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunu sağlamak; mükellef haklarını gözeterek yüksek kalitede hizmet sunmak suretiyle yükümlülüklerini kolayca yerine getirmeleri için gerekli tedbirleri almak; saydamlık, hesap verebilirlik, katılımcılık, verimlilik, etkililik ve mükellef odaklılık temel ilkelerine göre görev yapmak üzere kurulmuştur.